Alhambra in Granada

Flamenco

Toen zigeuners in Andalusië neerstreken en hun cultuur zich geleidelijk vermengde met de joodse- en moslimcultuur ontstond na enkele eeuwen een unieke combinatie van zang, dans en muziek. Flamenco is een expressie van gevoelens die gaan van triestheid tot vrolijkheid.

De zanger zingt poëtische liederen en wordt bijgestaan door talrijke muzikanten en danseressen die passioneel en vol hartstocht de ziel van het lied naar voren trachten te brengen. Wie één van deze prachtige spektakels op zijn vakantie wil bijwonen is in Granada alvast aan het juiste adres.

Geschiedenis

Waar en hoe flamenco juist ontstaan is, daar bestaan verschillende meningen over. Wel staat vast dat in de 15de eeuw zigeuners uit India neerstreken in Andalusië. Zij liggen aan de basis van de Flamenco, maar door het contact met andere culturen zoals de Moslims en Joden, en de geleidelijke assimilatie zouden er ook elementen uit andere culturen aan de flamenco zijn toegevoegd.

Na enkele eeuwen ontwikkelde zich een flamenco die nauw aansluit bij de hedendaagse vorm. Het bevatte ook de rauwe zang, het gestamp met de voeten en de danspasjes die zo typisch zijn voor flamenco. Toen was flamenco voornamelijk nog voorbehouden voor speciale gelegenheden zoals een bruiloft, maar geleidelijk begon men ook spontaan te musiceren en te dansen. Wie toen flamenco wou aanschouwen moest in het bekken van de Guadalquivir zijn, met steden als Sevilla, Jerez en Cadiz.

Flamenco optreden

Halfweg de 19de eeuw was de gouden tijd voor de flamenco. Het publiek was dol op dit muziekgenre. En al gauw openden zich verschillende muziekcafés waar enkele zangers en danseressen geregeld een optreden gaven. De betere flamencoartiesten werden beroemd en professionaliseerden zich.

Een figuur als el planeta dateert uit dit tijdperk. Minstens even belangrijk is el fillo, die vooral legendarisch is, omwille van zijn rauwe en krachtige stemgeluid, iets wat heel kenmerkend is voor het cante jondo of het ware flamencolied.

Vanaf 1920 bevond de flamenco zich een beetje in een crisis. Het was op zoek naar zichzelf. Het genre werd dan voornamelijk nog in theaters opgevoerd. Maar het had moeite om zich aan te passen aan de grote scènes en het publiek. Het had toen meer weg van de Franse operette. Door onderzoek, publicaties, festivals, invloeden van buitenaf en artiesten die de grenzen aftasten vond het zichzelf gelukkig terug vanaf de jaren vijftig. Zangers als Terremoto en Enrique Morente werden door iedereen bewonderd.

Toen de toeristen massaal neerstreken in het Spanje van de jaren zeventig beleefde flamenco terug een ware heropleving. In het straatbeeld van de grote Andalusische steden en toeristische centra verschenen vele flamencozalen of tablaos. Ook de grotere platenproductie droeg zijn steentje bij tot de revival. En tenslotte waren er artiesten als Pacio de Lucia met zijn wonderbaarlijke gitaarspel.

Hij legde de basis van de nuevo flamenco of de nieuwe flamenco. Een mengeling van jazz, wereldmuziek en flamencoritmen. Vandaag hebben ook de populaire muziekgenres flamenco omarmd. Flamencomelodieën hoor je ook in pop, rock en hip-hop. Misschien tot onvrede van de aanhangers van de echte flamenco, maar het kan maar helpen om de jeugd te laten kennismaken met dit genre.

Flamenco

Andalusie is de bakermaat van de flamenco die doorspekt is met het rijke verleden van deze streek. Flamenco is een unieke combinatie van dans, zang en gitaar. Er worden intense gevoelens mee uitgedrukt, gaande van triestheid tot vrolijkheid. De zigeunerziel komt er in naar voren. Het is ook een dans vol passie en hartstocht. De zanger zingt poëtische en melancholische liederen en wordt bijgestaan door danseressen en muzikanten.

Flamenco danseres

De danseressen bewegen ritmisch op de muziek terwijl ze expressieve handbewegingen maken, en via hun mimiek het gevoel van het lied trachten over te brengen op de aanwezigen.

Zij dragen vaak lange jurken met felle kleuren, prachtige motieven en/of stippen die van hen een opvallende factor maken tijdens het flamenco optreden.

De muzikanten begeleiden de zanger door middel van hun gitaar en de cajón: het houten "kistje" waar waarmee percussie wordt gespeeld. Door de verbreding van het genre vind je nu ook andere instrumenten zoals de fluit, saxofoon en piano. En natuurlijk wordt het geheel ook aangevuld door het ritmische klappen met de handen of het energiek stampen van de voeten.

Verschillende genres

Er zijn verschillende soorten flamenco, die je kan onderscheiden door hun melodie, ritme of thema. Sommige liederen zijn bijna zonder begeleiding zoals de soléa en de seguiriya. Het zijn sobere muziekstukken die vaak melancholisch klinken.

Andere liederen zitten vol blijheid en vrolijkheid. Zij laten zich kenmerken door een vurige stijl met dans, gitaar, handgeklap, sierlijke bewegingen en een sneller ritme. Zoals de alegria, de fandango en de buleria.

  • Buleria van Jerez
  • Alegria van Cadiz en Cordoba
  • Granaina van Granada

Artiesten

Flamenco is niet enkel voorbehouden voor de zigeuners, vele Spaanse artiesten hebben ook hun roem te danken aan de prachtige flamencomuziek die zij hebben voortgebracht.

Midden de negentiende eeuw had je artiesten als el planeto en el fillo. Meer recenter heb je Enrique Morente, Chocolate, José Mercé, el Lebrijnao, Carmen Linares, la Niña de los Peines, Jorge Prado, en vele andere.

Eén van de belangrijkste figuren is Paco de Lucia, vooral gekend om zijn prachtig gitaarspel. Hij heeft echter ook baanbrekend werk geleverd om flamenco naar een nieuw tijdperk te leiden. Zijn creativiteit droeg er toe bij dat er nieuwe stromingen binnen het genre stonden.

En laten we Cameron de la Isla niet vergeten, die met zijn onovertroffen rauwe, krachtige stem tot één van de beste zangers van de flamenco mag worden gerekend.

Op gitaargebied is er Tomatito van wie kan gezegd worden dat hij tot de favorieten van vele flamencoliefhebbers hoort. Wie hem aan het werk wil zien moet zeker eens kijken naar de film Vengo van Tony Gatlif. Bij dans denkt menig fan eerder aan la Macarrona en Carme Amaya.

Flamenco bars - festivals

Wie Granada bezoekt kan vaak een flamenco show bijwonen in één van tablaos in de zigeunerwijk Sacromente in Granada. De kwaliteit van deze georganiseerde spektakels is meestal redelijk goed. Al beweren sommigen dat de aandacht hier iets meer ligt op de kledij dan op de zang.

Je hebt ook nog de speciaal ingerichte festivals in Granada en aan de Costa Tropical, waar je vaak opkomende talenten of grotere namen uit de flamencowereld kan aanschouwen. Een aanrader is zeker het jaarlijks in juni werkerende festival van Música y de Danza van Granada.

Tablaos:

Cueva La Rocío
Camino del Sacromonte, 70
Granada

Cueva Los Tarantos
Camino del Sacromonte, 9
Granada
Website Cueva los Tarantos

Cueva María La Canastera
Camino del Sacromonte
Granada
Website Cueva María La Canastera

Sala Albaicín
Ctra. Murcia s/n. Mirador San Cristóbal
Granada
Website Sala Albaicin

Festivals:

Encuentros Flamencos ‘Festival de Otoño de Granada’
Granada
December

Festival Flamenco del Albaicín
Granada
September

Festival Flamenco ‘Lucero del Alba’
Almunecar - Costa Tropical
Augustus

Festival Internacional de Música y Danza
Granada
Juni
Website Interanationaal Festival van muziek en dans

Los Veranos de El Corral
Granada
Juli – Augustus – September

Patrimonio Flamenco Invierno – Primavera
La Chumbera Auditorium – Wijk Sacromente – Granada
Heel het jaar